ZEYTİN HASAT MAKİNALARI

ZEYTİN HASAT MAKİNALARI

Yazar: admin Kategori: Bizden Haberler Yayın Tarihi: 2018-09-13 Beğeni: 306 Yorum: 0

Zeytin hasadı dönemi gelirken birçok çiftçimiz işçilik ücretlerini,  toplama süresini düşünerek kendi içerisinde birçok bütçe hesabı içerisindedir. Özelikle yükselen işçilik maliyetlerine karşın bir türlü artış göstermeyen mahsul fiyatları göz önüne alındığında son derecede haklıdırlar.

Ailecek yaptığınızda çok zor ve zahmetli olan zeytin toplama, işçiyle yapıldığında ise son derece maliyetli vezahmetli bir iştir. Yaşanılan bu tecrübeler sebebi ile  mahsulü hızlı ve ekonomik bir şekilde ağaçtan toplanması yanında gelecek seneki mahsul verimi için ağacın genç filizleri ve ince dallarında hasarı asgaride tutabilmek maksadı ile zeytin hasat makinaları günümüzde aktif olarak kullanılmaktadır.

Zeytin hasat makinalarını genel olarak gruplarsak ikiye ayırmamızda fayda vardır.

-          Zeytin silkme makinası

-          Zeytin çırpma makinası

Çalışma mekanikleri farklı olan bu iki tip makinanın arasında ki kullanım farklılıkları, hasat edilecek mahsullün sofralık mı yoksa yağlık mı ağaç taç çatısına göre seçimi etkilemektedir.  Kısaca ön bilgi vermek gerekirse;

Zeytin Silkme Makinaları sofralık olarak adlandırdığımız Gemlik tipi diye adlandırılan  erken olgunlaşan zeytinlerin hasadı için idealdir. Hasat sırasında zeytin danesinin zedelenme oranının asgaride tutması en önemli bir artısıdır.

 

ACTIVE M60 :  Ağırlık :14 KG ,Titreşim : 1900(d/dak) , Motor Gücü 3 Hp, Teleskopik Şaftlı

 Satın alma sırasında dikkat edilmesi gereken diğer hususlar ise, makinanın ağırlığı, dakikadaki verdiği titreşim devri, kullanıcı dostu olup olmaması ( verdiği titreşim in kullanıcı tarafından hissedilmesi), hasat kancası aralığı ve en önemli hususlardan birisi satın alınan ürünün yaygın bir servis ,bayi ağı bulunmasıdır.  Bu model makine ,ile  ortalama olarak 10 dakika içinde hasat işlemi tamamlanmakta olup % 70 oranında hasat verimi sağlanmaktadır. ACTIVE markalı  gibi makinelerde bu hasat verimi yüzdesi daha yüksek olmaktadır.

 

Zeytin Çırpma Makinaları genellikle yağlık olarak hasat edilen toplanmasında tercih edilmektedir . Zeytin danesine direkt dokunduğu için zeytinde lekeleme yapabilmektedir. Her tip dal için kullanışlıdır. Hasat oranı çok yüksektir. İnce dalar ve uç dallarda verimi düşüktür. Titreşimli kol hareketi ve makas benzeri kol hareketi ile hasat oranını artırmaktadır. Satın alınırken çırpma makinasında da silkmede olduğu gibi makinenin toplam ağırlığın hafif olması ve yaygın servis ağı oldukça önemlidir. Bu neden ile gene Zimaş Ziraat A.Ş. ‘nin Distribütörlüğünü yürüttüğü ACTIVE Markası bir adım öne çıkmaktadır.








Makinalı Zeytin Hasadının Farklı Yönlerden Değerlendirilmesi 

Zeytin Hasat Makinaları ile ilgili Prof. Dr. Fazilet Alanyunt ‘un yapmış olduğu aşağıda bulunan” Makinalı Zeytin Hasadının Farklı Yönlerden Değerlendirilmesi” isimli akademik çalışması konuyla ilgili  ilmi bilgileri de bizlere aktarmaktadır.

Prof. Dr. Fazilet N. Alayunt/ Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Makineleri Bölümü

Eski çağlardan beri hem sofralık, hem de yağlık olarak tüketilen, gün geçtikçe önemini arttıran zeytin, Akdeniz mutfağının vazgeçilmezi haline gelmiştir. Sağlıklı beslenme için sofralarımızdan eksik edilmemesi önerilen bu bitki, Akdeniz’e kıyısı olan ülkelerde yaygın olarak yetiştirilmektedir. Dünya zeytin üretiminin yaklaşık yüzde 98’ini karşılayan Akdeniz ülkeleri içerisinde, Türkiye yaklaşık 0,73 milyon hektarlık alandan elde edilen 1,3 megatonluk zeytin üretimi ile dünyada 4. sırada yer almaktadır. Bu sıralamada İspanya birinci, İtalya ikinci ve Yunanistan üçüncü sırada yer almaktadır (Anonim, 2011).

Zeytin aslında üretimi kolay bir bitki olarak düşünülse bile, yıllar boyu söylenen “Bakarsan bağ, bakmazsan dağ olur” deyimine uymaktadır. Bu bitkinin bakımına özen gösterilir, zamanında ve doğru yöntemlerle tarımı gerçekleştirilirse yıllar boyu verim alınabilir. Geleneksel yöntemlerle yapılan zeytin tarımının yanı sıra, son yıllarda modern yöntemler de hızla yayılmaktadır. Zeytin üretimindeki en yorucu ve zaman alıcı, aynı zamanda üretim maliyetinde en yüksek paya sahip olan aşama hasattır. Meyve özelliklerine bağlı olarak değişmekle birlikte, meyve hasadında toplam maliyetin yüzde 60 -70’ini hasat oluşturmaktadır. Zeytin üretiminin özellikle eski tip plantasyonlarda, meyilli arazilerde bulunması hasat işlemini zorlaştırmaktadır.

Zeytin hasadında geleneksel yöntem olarak bilinen sırıkla ve elle toplama şeklinde yapılan hasat, çok yorucu, iş gücü gereksinimi fazla, zaman alan, işçi ücretlerine de bağlı olarak yüksek maliyetli bir uygulamadır. Özellikle zeytin ağacının dallarına sırık adı verilen uzun sopalarla vurarak meyvelerin düşürülmesi yıllar boyu uygulanan bir yöntemdir. Bu yöntemde, ağaca ve ertesi yıl ürün verecek sürgünlere zarar verilmekte, böylelikle zeytinin bir yıl ürün verirken diğer yıl ürün verememesine (periyodisite) neden olunmaktadır. Elle toplama olarak adlandırılan uygulamalarda, merdiven yardımı ile zeytin dallarına ulaşabilen işçiler ya tek tek zeytini toplamakta ya da tarak olarak adlandırılan el aletleri ile dallar üzerindeki zeytini tarayarak koparmaktadır. Bu yöntem zaman alıcı, yorucu bir uygulamadır.

Son yıllarda ülkemizde, makineli zeytin hasadına hızlı bir geçiş olmuştur. Genellikle arazi yapısına ve üretim amacına göre farklı çalışma prensiplerine sahip makineler satın alınmakta ve kullanılmaktadır. Farklı teknik özelliklere sahip olan bu tip makinelerin çoğu İtalya ve İspanya’dan ithal edilmektedir. Genellikle hasat işlemi, dalların, gövdenin sarsılması ya da ufak darbelerle meyvenin düşürülmesi esasına dayanmaktadır. Sarsarak yapılan hasatta, titreşim değerleri (frekans-genlik) değerleri farklılık gösterebilmektedir ve doğrudan meyve ile temas edilmemekte dalların ya da gövdenin titreştirilmesi ile meyve düşürülmektedir. Çırpıcılarda da parmakların şekli, hareket yönü – hızı değişmektedir.

HASAT MAKİNELERİNDE PERFORMANS DEĞERLENDİRMESİ YAPILIRKEN;

1. Makinenin birim zamanda hasat ettiği ürün miktarına (iş başarısı),

2. Ağaç başına hasat edilen tanelerin, ağaçtaki toplam tane miktarına oranına (hasat etkinliği),

3. Hasat sırasında dökülen – kırılan ya da kopan yaprak, filiz, dal gibi diğer materyalin miktarına(tane dışı materyal),

4. Ürün kalitesine verilen zarara bakılmaktadır.

Bu değerlendirmeler sırasında ürünün olgunlaşma derecesi ile ağaçların yapısal özellikleri de göz önüne alınmaktadır. Bilindiği gibi, zeytin hasadı sırasında oluşan dal, filiz kırılmaları ve yaprak kayıpları, hasadı takip eden yılın ürününe olumsuz şekilde yansımakta ve periyodisiteyi keskinleştirmektedir (Caran, 1994; Saraçoğlu, 2001). Ayrıca hasat edilen ürün içerisinde bulunan tane dışı materyalin, ürünün işlenmesinden önce temizlenmesi ve ayrı bir işlem gerektirmektedir.

Pekitkan ve arkadaşları (2011) yapmış oldukları çalışmalarında 3 farklı zeytin çırpma makinesi, 1 adet dal sarsıcı ve 1 adet gövde sarsıcı kullanmış, bu makinelerin Edremit çeşidi zeytinin hasadındaki performans değerlerini belirlemişlerdir.

Araştırmacılar yapmış oldukları değerlendirmede, çalışma prensipleri farklı olan zeytin hasat makinelerinin hasat performansları göz önüne alındığında iş başarısı açısından gövde sarsıcı zeytin hasat makinesi diğer hasat makinelerinden daha başarılı bulunmuştur. Bu tip makinelerle ağaç taç hacmine bağlı kalmaksızın hasat işlemi en kısa sürede gerçekleştirilebilmektedir. Fakat çalışma prensibi itibariyle meyveler ile direkt temas etmediği için hasat etkinliği bakımından diğer tip hasat makinelerinin gerisinde kalmaktadır. En kısa sürede hasat işlemini tamamlayabilmek için gövde sarsıcı hasat makineleri tercih edilebilir. Buna karşın ülkemizdeki zeytin ağaçlarının büyük oranda eğimli arazilerde olması bu tip makinelerin kullanımını önemli ölçüde sınırlandıran bir etkendir. Gövde sarsıcıların maliyetlerinin diğerlerine göre çok daha yüksek olması da yaygınlaşmasını engelleyen bir faktördür.

Dal sarsıcıda hasat performans değerleri kullanıcının deneyimi ile yakından ilişkilidir. Dal sarsıcılardaki en büyük sakıncalardan biri de dikkatsiz ve aynı dalda uzun süre kullanımların dalda zedelenmelere sebep olmasıdır (Qabatty ve Alayunt 2010). Çalışma prensibi gereği meyve ile direkt temas etmediğinden hasat etkinliği konusunda çok fazla beklenti olmasa bile en azından sarsıcı organının dalı daha iyi kavradığı bir kanca sisteminin kullanımı bu tip makinelerin özellikle iş başarılarını arttıracağı gibi ağaç hasarını de bir ölçüde engelleyebilir. Diğer taraftan Qabatty ve Alayunt (2010), yaptıkları çalışmada dal sarsıcı ile domat zeytinin hasadında meyve kalitesindeki zararın düşük düzeyde gerçekleştiğini, meyve kalitesi-pazar değerinde herhangi bir kayba neden olmadığını vurgulamışlardır.

Çırpıcılarda ise, hasat sırasında çırpıcı parmakların meyve ile direkt temas etmesi sonucu hasat etkinliği diğer makinelere göre daha yüksek olmaktadır. Çırpıcıların tüm ağaçta gezdirilerek hasat işlemini gerçekleştirmesi, zaman alıcı bir uygulama olmakla birlikte ağaçta kalan meyve sayısı en az düzeyde olmaktadır. Ayrıca Qabatty ve Alayunt (2010), sofralık (domat) zeytin çeşidinde, çırpıcı ile yaptıkları hasat işleminde ağaç ve meyve zararı değerlerinin diğer tip hasat makinelerine göre arttığını, meyve kalitesi-pazar değerinde kayıplara neden olduğunu belirtmişlerdir. Fakat bu tip makineler hem kullanım kolaylığı açısından, hem de diğer tip makinelere göre düşük maliyeti sebebiyle tercih edilmektedir.

Makine seçiminde zeytinin yağlık ya da sofralık oluşu da göz önünde tutularak tercihlerin yapılması uygun olacaktır.

Genellikle makine performans değerlerinin ölçümüne yönelik yapılan araştırmalarda sadece kısa sürede işi bitirebilen, ağaca ve meyveye en az zarar veren makinelerin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Oysa bu makineleri kullanan çiftçilerin sağlığını kısa ya da uzun dönemde tehdit edebilecek risklerin ortaya konması çok önemlidir. Özellikle elde ve sırtta taşınan makinelerde belirli bir çalışma süresinin üzerinde ve yüksek düzeyde titreşime maruz kalan kişilerde el- kol titreşim sendromunun ortaya çıktığı yapılan araştırmalarla ortaya konmuştur. Sadece titreşim değil, aynı zamanda makinenin ağırlığı ve gürültü de çalışma koşullarını zorlaştırmaktadır. Alayunt ve arkadaşları (2008) yapmış oldukları araştırmalarında dal sarsıcı ve çırpıcı tipteki makinelerde titreşim seviyelerini ölçmüşler, dal sarsıcı ile yapılan çalışma sırasında kısa süre içinde (5 dakika) operatörün özellikle tetikleme işlemini yaptığı sağ el parmaklarında deri deformasyonu oluşmuştur. Bu tip makinelerle çalışma sırasında operatörün kısa aralıklarla çalışması önerilmektedir. Ayrıca, titreşimi sönümlendiren sisteme sahip makinelerin tercih edilmesinde yarar görülmektedir. Genel olarak makineleri satın alanlar, makinelerin hasat etkinliği ve fiyatlarına dikkat etmekte, ergonomik özelliklerini değerlendirmemektedir.

Zeytin hasat makineleri ülke içinde kullanıma sunulurken standartlarla belirlenmiş ölçüm yöntemleriyle değerlendirilmelidir. Zeytin hasat makinesi üzerinde ve kullanma kılavuzunda ilgili bilgilendirmenin anlaşılır bir şekilde yazılması hem üretim verimliliği açısından hem de insan sağlığı açısından son derece önemlidir.

 

Kaynaklar

Anonim , 2011. Food And Agriculture Organization of the United Nations, Food and Agriculture Organization of the United Nations

Alayunt, F.N., Saraçoğlu, T., Çakmak, B., Özarslan C., 2008. İki Farklı Tipteki Zeytin Hasat Makinasının Bazı ergonomik Özellikleri, 14. Ulusal Ergonomi Kongresi, Bildiriler Kitabı Cilt II, s: 499-506 , Trabzon

Qabatty, A., Alayunt, F. 2010. Domat Zeytin Çeşidinde Farklı Hasat Yöntemlerinin Meyve Kalitesine

Etkileri. Doktora Tezi. Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Makineleri Anabilim Dalı, Bornova İzmir

Caran, D., 1994. Zeytinde Mekanik Hasat Olanaklarının Araştırılması. Doktora Tezi

(Yayınlanmamış). Ege Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Makineleri Anabilim Dalı. Bornova İzmir

Pekitkan, F.G. A. Qabatty, F.N.Alayunt, H.Ü. Evcim. 2011. Zeytin Hasat Makineleri Üzerinde

Bir Araştırma. Ulusal Zeytin Kongresi Bildiriler Kitabı, 22 – 25 Şubat 2011, Akhisar /Türkiye, S: 36 -44.

Saraçoğlu, T., 2001. Elle Taşınan Bazı Zeytin Hasat Makinelerinin Performanslarının Belirlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, ADÜ Fen bilimleri Enstitüsü, Tarım Makineleri Ana Bilim Dalı, Aydın.

Zeytin hasadı dönemi gelirken birçok çiftçimiz işçilik ücretlerini,  toplama süresini düşünerek kendi içerisinde birçok bütçe hesabı içerisindedir. 

Etiketler:

Yorum Yap